Senkop(Bayılma)
SENKOP (BAYILMA)
Senkop en basit tabirle beyin hücrelerinin sıvı ve şeker gibi ihtiyaçlarının aniden
azalması veya beynin savunma mekanizmasının bir parçası olarak kendini korumaya
yönelik düşünce ve hareket sistemini devre dışı bırakması sonucu oluşan geçici bilinç
kaybıdır. Beyin derin uyku durumundaymış gibi olur ve geçici bilinç kaybı yaşanır.
Beyine gelen ve giden uyarılar azalır. Bunun sonucunda senkop anında vücudun
kasları gevşer ve kişi bulunduğu yere düşer.
Temel olarak yaşanan durum basit bir senkop mu yoksa biyolojik olarak hastalık hali
mi ayırt edilmesi gerekir.
Hastalık kaynaklı bilinç kayıpları;
En önemli nedenlerin arasında kalp ve diğer organların yetersizlikleri olabilir.
Kalp hastalıklarından, kalp kası, kapakların ve kalp damarlarının yapısal bozuklukları,
ciddi ritim bozuklukları gibi kardiyak kaynaklı hastalıklar dışlanmalıdır.
Diğer önemli nedenler arasında endokrin ve kan biyokimyası bozuklukları gelir. Ağır
hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü), ağır hiperglisemi (kan şekeri yüksekliği) ciddi sıvı
tuz kayıpları ve anemi (kansızlık) en önemli sorunlardır. İlaç ve toksik maddelere
maruz kalmak direk beyni etkileyebilir ya da organ yetersizlikleri ve kan
biyokimyasında bozulmalar nedeniyle bilinç bozukluklarına neden olabilirler.
Beyin veya sinir sistemi hastalıkları ve epilepsi nöbeti de en önemli bilinç kaybı yapan
diğer nedenlerdir. Epilepsi nöbetinde bölgesel veya genel olarak kasılmalarla aynı
anda bilinç kaybının olduğu nörolojik bir sorundur.
Son olarak basit senkopla karışan başka sorunlardan biri de psikiyatrik bir bozukluk
olan konversiyon ataklarıdır. Kadınlarda sıklıkla gördüğümüz ve psikolojik olarak
kişinin çıkmaza düştüğü durumda vücudun gösterdiği bir reaksiyondur. Bazı
insanlarda tekrarlayan ataklarla ortaya çıkar. Genelde düşmeler bilinçli olur, etraftaki
konuşulanları duyarlar ve çoğu zaman ağlayarak kendine gelirler.
Basit senkop nedenleri nelerdir:
Vücudun içinde bulunduğu durumdaki ani değişikliklerden kaynaklanır.
Bunların arasında en önemlileri:
Ortostatik hipotansiyon dediğimiz uzun süre yatar ya da oturur durumdan hızlı bir
şekilde ayağa kalkma sonucu ani tansiyon düşüklüğüdür.
Vazovagal senkop ise sinir sisteminin kalp atış hızını ve kan basıncını düzenleme
gücünü kaybetmesidir.
Ani heyecan, ani korku, şiddetli ağrı ve kan görme gibi refleks uyaranların olması
senkopa neden olabilir.
Asıl önemlisi bu türden basit senkopları tetikleyen nedenlerin olacağıdır. Bunların
başında özellikle yaz aylarında su ve tuz kayıplarının yeterince karşılanmaması, aşırı
yorgunluk, düzensiz uyku alışkanlığı, hızlı kilo verme isteği ve açlık sonucu kan
şekeri düşüklüğü, bazı kişilerde bacak kas kitlesinin az olması, ortalama kalp hızının
normalin altında olması ve yüksek ateş gibi nedenler sayılabilir.
Basit senkopta aniden göz kararması baş dönmesi olur ve kişi olduğu yere destek
almaya fırsatı olmadan düşer. En korkulan tarafı hayatı tehdit eden kafaya gelen
travmalar olabilmesidir. Basit senkop atağında tansiyon düşüklüğü nedeniyle kişinin
rengi soluktur ve uyandığında kendini oldukça halsiz hisseder.
Senkop atağında profesyonel destek gelene kadar kişinin solunum ve nabız kontrolü
yapılmalıdır. Rahat nefes alması sağlanmalı, baş arkaya ve hafif yana çevrilmelidir.
Kıyafetlerde, özellikle kravat varsa rahatlama sağlanmalıdır. Ortam sakin ve havadar
olmalıdır. Ayaklar gövde hizasının üzerinde olacak şekilde yatırılmalıdır. Mümkünse
aralıklı kan basıncı ölçülmeli, nabız sayısı ve nabızda düzensizlikler var mı
değerlendirilmelidir.
Bu tür senkop atağı geçirenlere, profesyonel yaklaşımda öncelikle biyoloji hastalık
durumunun ekarte edilmesi gerekecektir. Bayılma anı, bilinç kaybı, aile öyküsü, ilaç
kullanımı ve zehirlenme yönünden ayrıntılı sorgulama yapmak gerekir. Fizik
muayenesi yapılır ve kan değerleri kontrol edilir. Kardiyak yönden ekokardiyografi,
EKG, ritim Holter değerlendirmeleri yapılır. Epilepsi nöbetinden şüpheleniliyorsa
nörolojik değerlendirme ve EEG gerekli olabilir. Konversiyon atağından
şüphelenildiyse psikiyatrik destek gerekli olabilir.
Eğer basit senkop atağı düşünüldüyse, yüksek ateş, sıvı-tuz kaybı ve kan şekeri
düşüklüğü gibi provake eden nedenler ortadan kaldırılmalıdır.
Uzun süre düzenli spor yapanlarda sporcu kalbi ve mükemmel kondüsyonun bir
özelliği olarak ortalama nabız sayısı düşük seyrediyor olabilir. Bu kişilerde ani ayağa
kalkmalarda nabız sayısı hızla yükselemeyeceğinden kısa süreli senkop atakları
olabilir. Önlemi ise, uzun süre yatar pozisyondan aniden ayağa kalkma hareketine
dikkat etmek olacaktır. Ortostatik hipotansiyon için de genel tavsiye bu olacaktır.
Ortostatik hipotansiyona bağlı sık senkop atağı geçirenlerde özellikle sıvı tüketimi
arttırılmalı, açlık, yorgunluk ve uygu düzensizliği gibi bu sorunu provoke edecek
nedenler ortadan kaldırılmalıdır. Bacak kasları yerçekimine karşı toplardamar akımını
kolaylaştıracağından bacak kaslarının kuvvetlendirilmesi için egzersizler teşvik
edilmelidir.
Diyet yapanlarda ve hızlı kilo kaybedenlerde ani kan şekeri düşüşlerine dikkat etmeli,
göz kararmaları ve baş dönmesi olduğunda şekerli yiyecek veya içecek alması
önerilir.
Ani korku, heyecan, kan görme gibi refleks hipotansiyon ve senkop daha çok sebebin
ortadan kaldırılması ve psikolojik destek gerekebilen özel durumlardır.